ASML

ASML is het meest waardevolle bedrijf van Europa en kan zich meten met de magnificent seven van de VS. In het boek Belastingstelsel en ons sociale DNA komt het bedrijf op diverse plaatsen aan de orde.

Hoofdstuk 5 gaat over de betekenis van de overheid voor welvaart en welzijn. Ik maak me zorgen over het heersende anti-overheidssentiment. De onderzoekers die in 2024 de Nobelprijs voor de economie kregen, hebben het belang aangetoond van instituties als rechtsorde, democratie en belastingheffing. Hoe beter het daarmee in is gesteld, hoe beter de economie en hoe groter de welvaart. Wat heeft ASML daar mee te maken? Nou, dit mooi bedrijf was er zonder hulp van de overheid niet meer geweest. Het is in 1984 afgesplitst van Philips en had in de beginjaren steun nodig om te kunnen overleven. Ex ASML topman Peter Wennink pleitte vorig jaar voor publieke investeringen in innovatie om de concurrentie aan te kunnen met China en de VS. Wennink was de voorzitter van de naar hem vernoemde commissie die voorstellen heeft gedaan voor het toekomstige verdienvermogen van Nederland. Ook hier wordt dus iets van de overheid verwacht. Die steun moeten we met z’n allen via belastingen opbrengen, zij het dat Wennink voorstelt hiervoor schulden aan te gaan. Dit behelst uitgestelde belastingheffing.

We hebben onze welvaart te danken aan ons sociale DNA, wat ons in staat heeft gesteld samen te werken. Als illustratie wijs ik op de fantastische samenwerking bij ASML, onder meer met Carl Zeiss. Dat bedrijf levert zeer hoogwaardige optische systemen voor het etsen van de patronen in de minuscule siliciumschijfjes. De afnemers van ASML zijn de grote chipsfabriekanten. Die beschouwen haar niet louter als toeleverancier maar ook als samenwerkingspartner. De hier aan de orde supercomplexe technologie vereist super goede samenwerking. Als je daar meer over wilt weten, kan ik je het in 2023 verschenen boek van Mark Hijink aanbevelen.

ASML is over haar winst vennootschapsbelasting verschuldigd. Het standaardtarief bedraagt 25,8%. De fiscale bijlage bij haar jaarrekening 2025 vermeldt: “We are dedicated to creating social value, and paying taxes is one of the key ways we deliver on that commitment.” Aan belasting betaalde ASML €1,656 miljard bij een winst van € 9,6 miljard: een belastingdruk van 17,25%. Dat dit lager is dan 25,8% komt onder andere door de innovatiebox. Dit is een fiscale faciliteit op grond waarvan winst die toerekenbaar is aan innovatie belast is tegen slechts 9%. Bedrijven spreken met de Belastingdienst af hoe deze winst wordt bepaald. De afspraak wordt vastgelegd in een ruling. Een deel van haar winst behaalt ASML in het buitenland, waar zij ook aan winstbelasting is onderworpen. Op die winst is de innovatiebox natuurlijk niet van toepassing.

Het is opmerkelijk dat een bedrijf dat ooit door de overheid is gered nu een voordelig belastingtarief krijgt. Die gunstige behandeling heeft ermee te maken dat Nederland koste wat kost wil voorkomen dat het naar het buitenland vertrekt of haar investeringsfocus naar dat buitenland verlegt. Ik vind dat bekeken moet worden of het met dat voordeel niet wat minder kan. Trouwens 90% van het budget van de innovatiebox gaat naar slechts drie bedrijven: ASML, Booking en MSD. Deze bedrijven behalen miljardenwinsten, die grotendeels aan buitenlandse aandeelhouder ten goede komen. Minder succesvolle bedrijven betalen het volle pond. Vanuit het oogpunt van economische neutraliteit is het vreemd dat succesvolle bedrijven percentueel minder belasting betalen andere bedrijven. De angst dat innovatieve bedrijven massaal Nederland verlaten c.q. mijden lijkt nogal overdreven. Nederland heeft de bedrijven namelijk veel te bieden op het gebied van technologie, infrastructuur, rechtsorde, geschoold personeel en logistiek.